Nghe “AI Nam Ban” là thấy hơi buồn cười. Một vùng trồng cà phê, sáng ra sương còn đọng trên lá, thì AI ở chỗ nào?
Nhưng nghĩ kỹ thì nó không xa như vậy. Một người ngồi ở Nam Ban, có điện thoại và mạng, vẫn mở được đúng những công cụ mà người ở Sài Gòn đang mở. Không cần chờ một dự án AI nào về xã.
Có thể tiếp cận AI, nhưng chưa nên gọi đó là một hệ thống AI của Nam Ban.
Hai chuyện này khác nhau, và nói quá một bước là thành câu chuyện khác ngay. AI như ChatGPT hay các công cụ tương tự là dịch vụ trực tuyến — người ở Nam Ban dùng được y như người ở Đà Lạt hay TP.HCM, miễn có thiết bị và kết nối. Còn nếu hỏi “Nam Ban đã có một nền tảng AI riêng chưa” thì tôi chưa có căn cứ để nói có.
Tôi thích tách bạch hai chuyện này, vì gộp lại là dễ thổi phồng.
Bằng đường ngắn nhất: sóng điện thoại.
Cái hay của AI thế hệ này là nó không đòi hạ tầng riêng. Không cần vùng đó phải là “khu công nghệ” mới xài được — có mạng, có cái điện thoại, là mở được gần như mọi công cụ mà một văn phòng thành phố đang mở.
Nghĩa là về khoản được tiếp cận AI, Nam Ban không đứng sau bao nhiêu. Cái khác nhau không nằm ở chỗ ai được dùng, mà ở chỗ mỗi người dùng nó vào việc gì. Và cái đó tùy người, không tùy vùng đất.
Dùng được, nhưng tôi chưa có số liệu công khai về mức độ sử dụng tại đây, nên không đưa con số nào ra.
Chuyện này thật ra không lạ. ChatGPT không phải thứ chỉ dành cho thành phố — điện thoại có mạng thì mở ở đâu cũng được, không có hàng rào nào chặn ở đèo Tà Nung cả.
Câu đáng hỏi hơn là người ta dùng nó để làm gì: tra cứu, học, dịch, viết, tìm ý tưởng, xử lý công việc — mỗi người một kiểu. Ai nói chắc một tỷ lệ “bao nhiêu phần trăm dân Nam Ban dùng AI”, cứ hỏi lại họ lấy đâu ra.
Những việc đơn giản thường cũng là những việc dễ bắt đầu nhất: viết một đoạn giới thiệu sản phẩm, dịch một tin nhắn, tóm tắt một tài liệu dài, hỏi nhanh một điều mình chưa rõ, hay tìm cách diễn đạt một ý cho gọn hơn.
Với người bán hàng, AI đỡ được phần soạn nội dung và trả lời khách — chuyện bán nông sản qua mạng tôi kể riêng ở kinh tế số Nam Ban.
Tôi để mấy cái đó đúng chỗ của nó. Không biến vài khả năng thành câu chuyện “Nam Ban đang ứng dụng AI mạnh” — tôi chưa có dữ liệu để nói vậy.
Có thể có người đang thử, nhưng tôi chưa đủ dữ liệu để nói nó đã phổ biến.
AI trong nông nghiệp làm được khá nhiều thứ: đọc ảnh cây, hỗ trợ nhận sâu bệnh, phân tích dữ liệu vườn, dự báo sản lượng. Nhưng đó là khả năng của công nghệ, không phải bằng chứng rằng những việc ấy đang chạy rộng ở Nam Ban. Hai chuyện rất dễ bị trộn vào nhau.
Tôi thà để một câu hỏi còn mở, còn hơn lấy một công nghệ đang có ở nơi khác rồi gắn tên Nam Ban vào.
Có liên quan, nhưng AI và chuyển đổi số không phải một chuyện.
Chuyển đổi số là đưa quy trình và dữ liệu lên hệ thống. AI là công cụ dùng những dữ liệu đó để tìm, phân tích, tổng hợp hoặc gợi ý. Nam Ban đã đưa chuyển đổi số vào một trong ba khâu đột phá của nhiệm kỳ — tôi viết kỹ hơn ở số hóa Nam Ban.
Và đây mới là chỗ đáng để ý: AI càng mạnh thì càng cần dữ liệu sạch. Một mảnh đất ranh chưa rõ, hồ sơ chưa khớp, thông tin còn thiếu — có đưa cho AI cũng không tự thành dữ liệu tốt. AI không thay người mua kiểm đất; nó chỉ giúp đọc và xử lý thông tin nhanh hơn khi đầu vào đã đủ tốt. Cái cần kiểm khi mua đất tôi để ở trước khi xuống tiền.
Không phải ở chuyện Nam Ban có một “dự án AI” hay chưa. Mà ở chỗ công nghệ đang làm khoảng cách giữa một vùng quê và thành phố ngắn lại.
Ngày trước muốn biết một thứ phải biết người để hỏi; muốn bán hàng xa phải có mối; muốn làm việc mới thường phải tìm người chỉ. Giờ nhiều thứ nằm ngay trong chiếc điện thoại.
Nhưng công nghệ chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại vẫn là người dùng có dữ liệu gì, hiểu nó tới đâu, và dùng vào việc gì. Với Nam Ban, tôi nghĩ đó mới là phần đáng quan sát vài năm tới. Không cần đoán trước — có gì thật, tôi kể cái đó.
Là cách gọi các ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng tại Nam Ban. Hiện chưa có căn cứ để nói Nam Ban có một hệ thống AI riêng của xã; AI chủ yếu được dùng qua điện thoại và các công cụ trực tuyến phổ biến.
Có thể tiếp cận và sử dụng các công cụ AI trực tuyến, nhưng chưa có căn cứ để nói Nam Ban đã có một hệ thống AI chung của xã.
Người ở Nam Ban có thể sử dụng ChatGPT nếu có thiết bị và kết nối mạng. Hiện chưa có số liệu công khai về số người sử dụng tại địa phương.
AI có thể hỗ trợ các việc như tra cứu, học tập, dịch thuật, viết nội dung và xử lý thông tin. Mức độ sử dụng thực tế tại Nam Ban hiện chưa có số liệu đủ để khẳng định.
Có liên quan nhưng không giống nhau. Chuyển đổi số đưa quy trình và dữ liệu lên hệ thống; AI là công cụ có thể xử lý và phân tích dữ liệu đó. Nam Ban đã xác định chuyển đổi số là một trong ba khâu đột phá của nhiệm kỳ.
Không trực tiếp. AI có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng giá trị một thửa đất vẫn phụ thuộc vào các yếu tố thực tế như vị trí, pháp lý, hạ tầng, quy hoạch và khả năng sử dụng.
Định hướng chuyển đổi số của Nam Ban (một trong ba khâu đột phá của nhiệm kỳ) theo báo cáo tại Đại hội Đảng bộ xã Nam Ban Lâm Hà, nhiệm kỳ 2025–2030 (Báo Lâm Đồng, 26/7/2025). Phần về khả năng tiếp cận và sử dụng các công cụ AI trực tuyến là thông tin về công nghệ phổ biến; chưa có số liệu công khai đủ để xác định mức độ sử dụng AI tại Nam Ban. Bài không mặc định Nam Ban đã có một hệ thống AI riêng hoặc AI đã được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất.