Hôm rồi ngồi uống cà phê ở Nam Ban với vài anh chị bạn. Lạ một chỗ, cứ gặp nhau là kiểu gì câu chuyện cũng quay về đất.
Có người làm kinh doanh. Có người đầu tư. Có người chỉ lên đây cuối tuần để trốn thành phố. Nói một hồi, có anh cười:
“Nếu bán hết tài sản bây giờ, gửi ngân hàng, chắc mỗi tháng đủ thuê căn đẹp nhất Đà Lạt ở cả đời.”
Cả bàn cười. Nghe cũng có lý. Nếu chỉ nhìn bằng Excel, nhiều trường hợp thuê còn hiệu quả hơn mua — khỏi sửa nhà, khỏi đóng thuế, khỏi lo thanh khoản, khỏi đau đầu.
Nhưng điều thú vị là không ai trong bàn thật sự muốn bán. Không phải vì tham. Mà vì mỗi người đều có một mảnh đất gắn với một câu chuyện.
Có người xây căn nhà đầu tiên sau hai mươi năm làm việc. Có người trồng hàng cây chính tay mình chăm suốt mấy năm. Có người mua để cuối tuần đưa bố mẹ lên hít thở không khí mát. Có người chỉ đơn giản thích cảm giác sáng mở cửa nhìn thấy đồi, thay vì nhìn thấy toà nhà đối diện.
Lúc đó mới nhận ra: có những tài sản không còn được định giá bằng thị trường nữa. Mà được định giá bằng ký ức.
Ở Nam Ban tôi gặp khá nhiều người như vậy. Ban đầu họ lên xem đất. Sau vài năm lại nói: “Không biết sao chẳng muốn bán.” Có chị còn đùa:
“Lời nhiều rồi đấy… nhưng bán xong biết mua lại chỗ nào?”
Nghe vui. Nhưng nghĩ kỹ thì rất thật. Chúng ta dành quá nhiều thời gian hỏi “lô này tăng bao nhiêu phần trăm?”, mà ít khi hỏi “nơi này có đáng để mình quay lại thêm hai mươi năm nữa không?”. Đó mới là câu hỏi khó.
Tôi không biết sau này con cái mình có cần một căn nhà hay không. Có thể thế hệ của chúng sẽ sống rất khác — thuê nhiều hơn, di chuyển nhiều hơn, làm việc ở nhiều nơi hơn.
Nhưng tôi vẫn hy vọng chúng sẽ có ít nhất một nơi. Không nhất thiết phải sang. Không nhất thiết phải lớn. Chỉ cần là nơi mỗi lần mở cổng bước vào đều có cảm giác: mình về nhà rồi.
Có lẽ đó cũng là lý do nhiều người giữ lại một mảnh vườn ở Nam Ban. Không phải vì nó sinh lời tốt nhất. Mà vì giữa một cuộc sống ngày càng nhiều thứ phải chạy theo, ít nhất vẫn còn một nơi không cần phải vội.
Có những mảnh đất sinh lời bằng tiền. Có những mảnh đất sinh lời bằng cảm giác muốn quay về. Nam Ban, với nhiều người, thuộc về vế thứ hai.
Nếu Nam Ban với Chú cũng là một nơi để quay về — tôi ở đây.
Không phải để bàn chuyện lời lãi. Chỉ là, nếu có lúc muốn tìm hiểu về vùng đất này qua mắt một người đã ở đây đủ lâu, thì cứ nhắn.