Nam Ban hay Di Linh? Nếu hỏi một người đã đi về nhiều năm.

Một thị trấn trung chuyển — nếu chỉ nhìn từ Quốc lộ 20

Đi ngang Quốc lộ 20, bạn sẽ nghĩ Di Linh là nơi để đi qua. Xe tải, xe khách, quán cơm, cửa hàng vật tư nông nghiệp. Một nơi bận rộn và có phần bụi bặm. Nhưng đó chỉ là lớp ngoài.

Rẽ khỏi quốc lộ vài cây số, về phía Kala, Gung Ré, Bảo Thuận hay những khu ven sông Đồng Nai, một Di Linh khác hiện ra. Những quả đồi dài và mềm. Những thung lũng rộng. Những hồ nước lớn. Khoảng không mà mắt nhìn được rất xa. Chiều, gió thổi từ mặt nước lên; sáng, sương nằm dưới thung lũng. Rất thoáng, rất yên, và có cảm giác của một vùng đất còn nguyên bản.

Người ở đây mang tính cách của chính vùng đất đó. Thực tế, ít màu mè. Họ không nói về du lịch hay lifestyle. Họ nói về năng suất cà phê, giá phân bón, lượng mưa, vụ mùa. Đây là một vùng đất sống bằng kinh tế thực — xã Di Linh nay có khoảng sáu mươi tư nghìn người, trải trên gần 270 cây số vuông đất.

Nơi người ta đến vì muốn, không vì sinh ra ở đó

Nam Ban thì khác, và bạn cảm nhận được ngay từ lúc bước vào. Không phải đẹp hơn — mà khác hơn. Ở đây bạn dễ gặp những người từ Sài Gòn, Hà Nội, Bình Dương, Đồng Nai lên mua đất; dễ gặp những người đang tìm một cuộc sống mới; dễ gặp những cuộc trò chuyện về cà phê đặc sản, homestay, farmstay, nghệ thuật, giáo dục trẻ con, làm việc từ xa.

Nhiều người đến Nam Ban không phải vì sinh ra ở đó, mà vì họ chọn đến. Đây là điểm khác biệt rất lớn: một vùng đất được tạo nên bởi người bản địa, và đang được tạo thêm bởi những người nhập cư có chủ đích. Nam Ban cách trung tâm Đà Lạt chừng hai mươi bảy cây số qua đèo Tà Nung, ở độ cao 800 đến 1000 mét — đủ gần để mang hơi thở Đà Lạt về.

Nam Ban không mặc nhiên mát hơn

Nhiều người mặc định Nam Ban thắng về khí hậu. Tôi không hoàn toàn đồng ý. Một số khu ven sông Đồng Nai của Di Linh mát, thoáng và dễ chịu một cách đáng ngạc nhiên. Có những chiều ngồi bên hồ Kala hay nhìn xuống những thung lũng nước lớn, cảm giác thư giãn không thua bất kỳ nơi nào ở Nam Ban.

Khác biệt nằm ở trải nghiệm cảnh quan, không phải ở nhiệt độ. Nam Ban cho cảm giác gần Đà Lạt hơn. Di Linh cho cảm giác cao nguyên rộng lớn hơn.

Nhiều người đang đánh giá thấp Di Linh

Nếu nói về đầu tư, tôi cho rằng Di Linh đang bị đánh giá thấp. Di Linh có những thứ rất thật: vị trí, hạ tầng, dân số, kinh tế, dòng xe, dòng hàng hóa. Đó là những thứ tồn tại kể cả khi không ai làm marketing, không ai kể chuyện, không ai xây thương hiệu địa phương. Đó là sức mạnh của kinh tế nền.

Ngược lại, Nam Ban có một tài sản khác: khả năng thu hút những người muốn sống khác đi. Tôi đã gặp không ít chủ doanh nghiệp, chuyên gia, người làm công nghệ, nhà đầu tư từ Sài Gòn lên Nam Ban. Rất ít người nói "tôi lên đây để kiếm tiền". Đa số nói "tôi lên đây vì tôi thích". Nghe đơn giản, nhưng trong bất động sản, đó là một động lực cực kỳ mạnh.

Cho tôi năm mươi tỷ để xây một doanh nghiệp cần hạ tầng, tôi nghiêng về Di Linh. Cho tôi một căn nhà để sống hai mươi năm tới, tôi nghiêng về Nam Ban.

Hai phiên bản của cao nguyên, không phải hai đối thủ

Sau những năm quan sát, tôi không còn nhìn Nam Ban và Di Linh như hai nơi cạnh tranh. Tôi xem chúng là hai phiên bản khác nhau của cao nguyên. Di Linh là vùng đất của sản xuất, giao thương và nội lực kinh tế. Nam Ban là vùng đất của lối sống, cộng đồng và những người đi tìm một nhịp sống khác.

Còn nếu hỏi nơi nào có tương lai hơn, tôi nghĩ câu hỏi đó sai. Tương lai của mỗi nơi nằm ở thế mạnh riêng của nó. Sai lầm lớn nhất là cố biến Di Linh thành Nam Ban, hoặc cố biến Nam Ban thành Di Linh. Bởi những vùng đất thành công nhất thường không phải nơi giống nhau, mà là nơi hiểu rất rõ mình là ai.