Ai đang tính lên đây sống thì câu đáng hỏi không phải người ta làm nông thế nào. Mà là: một ngày ở đây trôi qua ra sao, và mình có sống nổi kiểu đó không.
Không. Đây là chỗ dễ hiểu nhầm nhất.
Nhà có tằm thì sáng đã có việc, giờ giấc do con tằm quyết. Nhà chỉ cà phê thì cả năm thong thả, tới vụ mới dồn. Nhà trồng rau lại nhịp khác nữa.
Cùng một con đường buổi sáng, có người ra vườn, người đi chợ, người chở nông sản, và có người làm xong sớm ngồi uống cà phê. Không phải ai cũng tất bật từ sáng tới tối. Cái đó cũng là một phần đời sống ở đây.
Với nhà nuôi tằm thì lý do rất cụ thể: lá dâu phải hái lúc còn sương, trước khi nắng lên làm lá héo. Không phải thích lúc nào làm lúc đó.
Nhà làm cà phê cũng ra vườn sớm. Đứng giữa vườn lúc nắng cao một lần là hiểu ngay vì sao.
Tùy hôm. Có ngày bón phân, tỉa cành, làm cỏ, tưới. Có ngày thu hái. Có ngày chỉ đi một vòng xem cây cối thế nào.
Người làm vườn lâu năm nhìn cây khá nhiều. Một chiếc lá đổi màu, một cành có vấn đề, đất khô hơn thường ngày — mấy thứ đó là bảng điều khiển của họ.
Cà phê đặc biệt ở chỗ phần lớn thời gian trong năm là chăm một thứ mà cuối năm mới ra tiền.
Hái lá xong phải về cho tằm ăn. Chiều lại hái lượt hai. Ngày mưa lá ướt, phải hong khô mới dám cho ăn, không thì cả nong hỏng.
Mỗi lứa tằm khoảng mười lăm tới hai mươi ngày. Các cụ ở đây có câu: nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.
Nên ai định mua mảnh vườn có sẵn dâu rồi nghĩ cuối tuần lên chăm một chút thì nên tính lại. Con tằm không hiểu khái niệm cuối tuần.
Có. Về nhà ăn cơm, nghỉ một lát, chiều làm tiếp.
Không phải ngày nào cũng nặng. Có hôm việc nhiều, có hôm nhẹ. Nhà nào có tằm thì trưa vẫn phải ngó chừng, tằm ăn liên tục.
Vì tiền về không đều.
Cà phê cho tiền một lần vào cuối năm, tháng Mười Một tháng Chạp. Cả năm còn lại vẫn phải chi. Nghề tằm chen vào chỗ trống đó — nong này lên né thì nong kia đã vào lá, nên tháng nào cũng có khoản ra vào.
Thêm bơ, thêm rau, thêm con gà con heo. Không phải nhà nào cũng có đủ, nhưng gần như không nhà nào chỉ trông vào một thứ. Không ai gọi đó là chia danh mục, nhưng bản chất là vậy.
Ngoài vườn hết sáng là vắng. Nhưng đi qua Nam Ban buổi tối vẫn thấy đèn sáng trong mấy căn nhà nhỏ ven đường — đó là nhà nuôi tằm.
Bữa tối ở đây sớm, tầm sáu giờ cả nhà ăn xong. Muốn rủ ai đi đâu thì phải hẹn trước.
Câu này người ở phố hay hỏi.
Thật ra bận. Bận kiểu khác — không chuông báo, không deadline, nhưng cũng không có giờ tan ca. Đổi lại, không ai gọi mình lúc mười giờ đêm hỏi bao giờ xong việc.
Có thể. Nhưng đừng bắt đầu bằng việc mua đất.
Bắt đầu bằng ở thử vài ngày, vào một ngày bình thường chứ không phải cuối tuần đẹp trời. Dậy sớm, ra chợ, đi qua vườn, chiều đi một vòng nữa, tối xem khu mình định ở có yên như mình tưởng không.
Rồi tự hỏi một câu: nếu ngày nào cũng phải chăm mảnh đất này, mình có muốn làm không.
Nếu có thì đó là một chuyện. Nếu chỉ muốn cuối tuần lên ngồi nhìn vườn thì cũng chẳng sao — chỉ là lúc đó mình đang tìm một nơi để nghỉ, không phải một công việc làm vườn. Hai thứ đó dẫn tới hai mảnh đất khác nhau.
Ở Nam Ban, ngày làm vườn bắt đầu từ lúc trời còn sương, vì lá dâu phải hái trước khi nắng lên. Nhà chỉ làm cà phê cũng ra vườn sớm để tránh nắng trưa.
Vì cà phê ở Nam Ban chỉ cho tiền một lần vào cuối năm. Nghề tằm và các cây khác chen vào khoảng trống đó để tháng nào cũng có khoản thu.
Bài mô tả nhịp một ngày làm vườn ở Nam Ban theo quan sát thực địa của Namban Panorama, không phải hướng dẫn kỹ thuật canh tác. Mỗi hộ mỗi khác tùy cây trồng, quy mô và mùa vụ; những gì kể ở đây là nhịp chung hay gặp, không phải quy chuẩn. Bài không nêu giá kén, giá nông sản hay giá đất.
Đọc gì tiếp: