Đi xem đất với người ta nhiều, tôi để ý: ai cũng hỏi view, hỏi đường vào, hỏi thổ cư. Chuyện nước để sau cùng, có người tới lúc tính xây mới nhớ ra.
Mà nhiều khi tôi chỉ hỏi một câu là người ta khựng lại: "nhà bên cạnh lấy nước ở đâu?"
Trước đây thì chưa — nhà tôi giếng khoan, hàng xóm giếng khoan, cả xóm giếng khoan. Ai lên hỏi "chỗ này có nước máy chưa", mấy anh em hay cười: nước máy là nước khoan bằng máy là có.
Giờ thì khác một chút. Nhà máy nước Lâm Hà đã kéo nước sạch từ Đà Lạt về, chạy dọc ĐT.725 — khúc từ Cầu Cam Ly thượng tới Cầu Thác Voi. Nhà dọc tuyến đó có nhu cầu thì đăng ký lắp được.
Nhưng đừng vội mừng "cả Nam Ban có nước máy rồi". Mới một tuyến dọc đường chính thôi. Nhà tôi với phần lớn các khu vẫn giếng khoan dài dài. Nên câu hỏi đúng ở đây vẫn là "miếng này khoan giếng được không, sâu bao nhiêu" — còn nước máy thì đang về, từng khúc một.
Không có con số chung đâu, mà tôi cũng không dám đưa ra một mốc rồi bảo "Nam Ban khoan chừng đó là có nước". Nói vậy dễ, mà hại người mua.
Cái biết chắc: giếng ở đây mỗi chỗ mỗi khác. Có hồ sơ một thửa ngay Nam Ban ghi giếng khoan 85m — con số thật của một miếng đất cụ thể, không phải mức phổ biến của cả vùng.
Nên ai bảo "ở đây khoan mấy chục mét là có nước", tôi hỏi lại: nhà kế bên khoan bao nhiêu? Con số của hàng xóm sát đất mới đáng nghe. Mấy đơn vị khoan giếng ở đây cũng phải khảo sát từng vị trí, vì địa chất với chuyện nước phèn mỗi chỗ mỗi kiểu.
Tiền thì tùy độ sâu, đường kính, ống chống, địa tầng. Mà tiền khoan chưa phải tiền nước — còn bơm, kéo điện, bể chứa, đường ống vào nhà. Giếng sâu thì bơm cũng phải chọn theo.
Hỏi cho đúng thì hỏi: làm cho có nước xài được, hết bao nhiêu.
Câu này người ta hỏi tôi hoài. Tôi nói thật: không có bản đồ nước nào để xếp khu nào dễ, khu nào khó. Phán bừa thì hại người mua.
Tôi nhìn hai thứ.
Địa hình: Nam Ban là đồi, nhà nằm rải theo các khe. Chỗ thấp gần khe thường thuận hơn đỉnh đồi khô — đổi lại phải tính thoát nước.
Giếng hàng xóm, cái này chắc hơn. Ba nhà gần nhất khoan bao sâu, năm nào, mùa khô có hụt không. Ba cái giếng chạy tốt cả chục năm quanh đó đáng tin hơn mọi lời rao.
Có chỗ hụt, có chỗ không. Nói cả vùng mùa khô là cạn thì không đúng.
Cái này người mua đất vườn nên nhớ: có nước sinh hoạt không có nghĩa đủ nước tưới. Nhà bốn người dùng bao nhiêu, vườn cà phê tưới mùa khô bao nhiêu — hai chuyện khác hẳn.
Đi xem đất mùa mưa, thấy giếng đầy đừng mừng vội. Hỏi: cuối mùa khô năm ngoái còn nước không. Lô có vườn thì hỏi mùa khô tưới bằng gì, tưới vậy mấy năm rồi. Vườn sống khỏe nhiều năm thì tự nó kể một phần.
Có giếng gặp, có giếng không. Tôi không nói nước Nam Ban bị phèn — không có cơ sở nói vậy.
Còn uống thì đừng mặc định. Nước trong chưa chắc nước đạt, có thứ nhìn không ra ngửi không thấy. Định ở lâu dài thì lấy mẫu đi xét nghiệm cho chắc.
Và khoan mua máy lọc trước khi biết nước mình cần lọc cái gì. Sắt thì xử lý sắt, nước cứng thì xử lý độ cứng, vi sinh lại khác. Cái tôi ngại nhất không phải nước giếng — là chưa biết nước bị gì đã vác máy lọc về lắp.
Tôi không hỏi "khu này có nước không". Tôi hỏi "thửa này lấy nước ở đâu". Rồi hỏi tiếp nhà bên cạnh. Hai nhà cách nhau vài trăm mét có khi hai câu trả lời khác nhau.
Đứng trên lô, hỏi mấy câu:
Hỏi dăm phút thôi, đỡ được chuyện lớn về sau.
Mà mấy chuyện này không có trên Google đâu. Nhà nào khoan bao nhiêu mét, vườn dưới kia tưới bằng giếng hay hồ — chỉ người sống ở đó mới biết.
Đất thì nhìn bằng mắt được. Nước thì phải hỏi người đang sống trên đó.
Chuyện thế đất, đường vào, thoát nước tôi viết riêng ở đọc thế đất Nam Ban. Mấy thứ cần kiểm trước khi cọc ở trước khi xuống tiền. Ai tính xây nhà hay dọn lên ở hẳn thì càng nên hỏi nước ngay từ lúc đi xem.
Trước đây chưa có; người dân dùng giếng khoan. Gần đây nước sạch từ Đà Lạt đã bắt đầu đấu nối dọc tuyến ĐT.725 (từ Cầu Cam Ly thượng đến Cầu Thác Voi), hộ dọc tuyến có thể đăng ký lắp. Phần lớn các khu khác hiện vẫn dùng giếng khoan.
Có. Nước sinh hoạt ở đây lấy từ giếng khoan. Nhưng độ sâu, lưu lượng và chất lượng nước thay đổi theo từng vị trí, nên mua đất phải kiểm tra đúng thửa.
Không có một độ sâu chung. Giếng mỗi vị trí mỗi khác — một hồ sơ tài sản tại Nam Ban ghi nhận giếng khoan sâu 85m. Hỏi giếng của các nhà sát bên là cách thực tế nhất để có mốc ban đầu.
Tùy độ sâu, đường kính, ống chống và địa tầng, nên không có mức giá chung. Ngoài tiền khoan còn bơm, điện, bể chứa, đường ống vào nhà — nên hỏi tổng chi phí để có nước dùng được, không chỉ tiền khoan.
Không có bản đồ đủ chi tiết để xếp hạng khu này dễ hơn khu kia. Đáng tin hơn là nhìn địa hình và hỏi giếng của ba nhà gần nhất.
Không thể nói cả Nam Ban đều cạn. Có giếng hụt, có giếng vẫn dùng bình thường. Mua đất có vườn thì phải hỏi riêng nước tưới cuối mùa khô.
Có giếng gặp, có giếng không, chưa có cơ sở nói cả vùng bị phèn. Muốn chắc thì lấy mẫu xét nghiệm.
Không nên mặc định. Nước nhìn trong chưa có nghĩa đạt chất lượng uống trực tiếp. Định ở lâu dài thì nên xét nghiệm mẫu nước của chính giếng rồi mới quyết định hệ thống xử lý.
Nên kiểm tra trước. Có vấn đề gì thì xử lý đúng vấn đề đó; không cần thấy là nước giếng rồi mua ngay một hệ lọc thật lớn.
Không phải vấn đề nếu thửa đất có giếng khoan đủ nước, dùng ổn định mùa khô và chất lượng phù hợp. Nước máy giờ đã bắt đầu về một số tuyến, nhưng chưa khắp — nên cái cần kiểm vẫn là "miếng đất này lấy nước ở đâu", chứ không chỉ "có nước máy chưa".
Đọc gì tiếp: