Chuyện này gặp hoài. Có người đi ba bốn chuyến lên Nam Ban, xem cả chục lô, thấy lô nào cũng được mà vẫn chưa xuống tiền lô nào. Trong nghề còn có ca đi coi bốn năm chưa mua được miếng nào.
Nhìn từ ngoài thì tưởng khó tính. Ngồi nghe kỹ thì thường không phải.
Nó thường diễn ra theo đúng một trình tự. Lô đầu tiên thấy đẹp. Lô thứ hai gần tiện ích hơn nên thấy hợp hơn. Lô thứ ba có khoảng nhìn rộng, trong đầu tự nhiên mọc thêm một lý do mua khác. Tới lô thứ năm thì bắt đầu khó trả lời câu hỏi đơn giản nhất: mình đang tìm cái gì.
Chuyện là lô đẹp nhất gần như không tồn tại. Rộng hơn thì xa hơn. Gần chợ thì view kém. Có vườn sẵn thì lại phải nghĩ chuyện chăm. Lô nào cũng thắng một tiêu chí và thua một tiêu chí khác, nên so mãi thì so hoài không hết, và lúc nào cũng thấy đâu đó ngoài kia còn một lô tốt hơn.
Ở Nam Ban chuyện này dễ gặp hơn vì mỗi người lên đây một mục đích. Có người tìm chỗ ở hẳn, có người mua để dành, có người muốn làm một căn nhỏ cuối tuần, có người mới chỉ đang tìm hiểu một vùng ven Đà Lạt. Cùng một mảnh, mỗi người nhìn ra một chuyện khác nhau.
Vì mỗi lô lại dạy mình thêm một tiêu chí mới.
Đứng giữa lô có view đẹp thì tự nhiên thấy view quan trọng. Qua lô gần chợ lại thấy tiện lợi quan trọng. Tới khu nhiều cây, lại nghĩ hay mình làm một vườn nhỏ. Tiêu chí cứ nghiêng theo lô đang đứng, mà lô nào cũng có một cái gì đó dễ làm mình đổi ý.
Nên xem thêm không phải lúc nào cũng làm mình rõ hơn. Nhiều khi nó chỉ làm cái danh sách những thứ mình muốn dài thêm ra.
Một: mua để làm gì. Ở hẳn, giữ tài sản, làm vườn, nghỉ cuối tuần, hay bán lại. Mỗi mục đích lại kéo mình về một kiểu đất khác. Người mua để ở nhìn hàng xóm. Người làm vườn nhìn nước và chất đất. Người giữ tài sản nhìn pháp lý và khả năng sang tay. Cùng một lô, ba người thấy ba giá trị khác nhau, và sẵn sàng trả ba mức khác nhau.
Hai: thứ gì không muốn đánh đổi. Có người không chấp nhận đường đất. Có người nhất định phải có view. Có người cần gần chợ. Có người chỉ cần yên ắng và rộng. Câu này quan trọng hơn việc xem thêm hai chục lô, vì nó loại được rất nhiều lô ngay từ lúc còn ở nhà, và giữ cho mình không dao động khi gặp một lô rất đẹp nhưng thiếu đúng thứ mình cần.
Ba: chấp nhận làm thêm bao nhiêu sau khi mua. Không muốn làm gì thêm thì mua loại đã có sẵn nhiều thứ, chấp nhận trả cao hơn. Chấp nhận làm thì phạm vi tìm rộng ra, nhưng phải tính bằng tiền thật và thời gian thật, không tính bằng câu "từ từ rồi làm" — có nhiều thứ không làm liền thì mai mốt khó làm.
Ba câu này nên trả lời ở nhà. Ra tới đất rồi mới trả lời thì câu trả lời sẽ nghiêng theo lô đang đứng trước mặt.
Mấy thói quen bình thường thôi, nhưng đủ dùng.
Đi một vòng quanh lô, thay vì đứng ngay mặt tiền nhìn vào. Đứng ngoài nhìn vô thì lô nào cũng gọn gàng; đi hết vòng mới thấy ranh phía sau tới đâu và địa hình thật ra sao.
Xem đường vào trước khi xem view. View làm mình thích ngay lập tức, còn đường vào mới là thứ mình dùng thường xuyên.
Hỏi nhà bên cạnh một câu về mùa mưa, mùa khô, điện, nước. Người sống ở đó vài mùa thường biết những chuyện một tin rao không kể hết.
Nếu thích thì quay lại lần hai vào ngày thời tiết xấu. Ngày nắng ở Nam Ban thì lô nào cũng dễ thương. Mưa xuống mới thấy nước từ đâu về và đường vào có còn đi được không.
Còn danh sách đầy đủ những thứ cần kiểm thì tôi để ở trước khi xuống tiền, không dồn vào đây.
Không có con số kiểu xem năm lô thì mua, mười lô thì chốt.
Dấu hiệu đáng tin hơn là sau mỗi lần đi xem, mình hiểu rõ hơn hay rối hơn. Rõ hơn thì cứ đi tiếp — với người mua lần đầu, đi xem nhiều là cách tốt để có một cái thước đo của riêng mình. Còn càng xem càng rối thì nên dừng lại một chút, vì lúc đó cái thiếu không phải là thêm một lô đất, mà là một tiêu chí để chọn.
Khi đã thích một khu ở Nam Ban rồi, quay lại chính khu đó thêm một lần thường có ích hơn chạy sang xem mười lô mới. Lần đầu mắt bị hút vào những thứ dễ thấy. Lần sau mới bắt đầu để ý sáng khu này thế nào, chiều có đông không, tối đường còn dễ đi không, chợ với cây xăng nằm ở đâu.
Không cần tìm được mảnh hoàn hảo. Chỉ cần nó đúng với ba câu mình đã chốt ở nhà: mua để làm gì đã rõ, thứ không đánh đổi đã rõ, và phần việc sau khi mua thì biết mình có làm nổi hay không.
Lúc đó, nếu một mảnh hợp với phần lớn những điều quan trọng còn phần còn lại mình chấp nhận được, quyết định thường nhẹ hơn mình tưởng. Không phải vì mảnh đó hoàn hảo, mà vì mình đã thôi đi tìm một mảnh đất không tồn tại.
Còn chuyện chọn lô nào hợp với mục đích nào, tôi kể ở kinh nghiệm mua đất Nam Ban.
Thường không phải. Lô đẹp nhất gần như không tồn tại — lô này hơn một điểm thì thua một điểm khác, nên so mãi là so hoài không hết. Vấn đề hay nằm ở chỗ chưa chốt trước điều mình không muốn đánh đổi, nên đứng trên lô nào thì tiêu chí nghiêng theo lô đó.
Không có con số. Dấu hiệu đáng tin hơn là sau mỗi lần đi xem mình hiểu rõ hơn hay rối hơn. Rõ hơn thì cứ đi tiếp; càng xem càng rối thì cái thiếu không phải thêm một lô đất, mà là một tiêu chí để chọn.
Dừng lại và chốt ba câu ở nhà: mua để làm gì, thứ gì không muốn đánh đổi, và chấp nhận làm thêm bao nhiêu sau khi mua. Ba câu này loại được rất nhiều lô trước khi lên xe, và giữ cho mình không dao động khi gặp một lô rất đẹp nhưng thiếu đúng thứ mình cần.
Đi một vòng quanh lô thay vì đứng mặt tiền nhìn vào, xem đường vào trước khi xem view, và hỏi nhà bên cạnh một câu về mùa mưa, mùa khô, điện, nước. Nếu thấy ưng thì quay lại lần hai vào ngày thời tiết xấu.
Có, và thường có ích hơn chạy sang xem thêm nhiều lô mới. Lần đầu mắt bị hút vào những thứ dễ thấy như view, đường, cây. Lần sau mới để ý được sáng khu này thế nào, chiều có đông không, tối đường còn dễ đi không.
Ảnh hưởng gần như toàn bộ. Người mua để ở nhìn hàng xóm, người làm vườn nhìn nước và chất đất, người giữ tài sản nhìn pháp lý và khả năng sang tay. Cùng một lô, ba người thấy ba giá trị khác nhau.