Quán cà phê, quán ăn, những con đường và vài nơi đáng ghé nếu đây là lần đầu bạn tới Nam Ban.
Có những nơi người ta đến để chụp ảnh rồi quên. Nam Ban thường không nằm trong số đó. Nếu chỉ có một ngày ở đây, có lẽ không nên cố đi cho hết — mà nên đi cho chậm.
Nhiều người lần đầu tới Nam Ban không có kế hoạch gì đặc biệt. Họ nghe ai đó nhắc tới một thị trấn nhỏ cách Đà Lạt chừng ~23km, rồi ghé thử trên đường qua đèo Tà Nung — cung đường đèo nối Đà Lạt với Nam Ban, đẹp nhất vào những ngày trời trong. Nếu bạn cũng đang vậy, đây là một ngày đáng để đi.
Nam Ban đẹp nhất vào buổi sáng — không phải vì có địa điểm nổi tiếng nào mở cửa lúc sáu giờ, mà vì đó là lúc cao nguyên hiện rõ nhất. Sương còn trên vườn cà phê, đường nhỏ còn yên, tiếng xe chưa nhiều.
Nếu muốn uống cà phê đúng kiểu Nam Ban, hãy tìm Reng Reng Cafe — một quán nhỏ núp trong hẻm, chính là nhà của cô chú chủ quán. Họ tự trồng cà phê, tự bán; nước trà cũng từ cây trà nhà trồng; và đặc biệt có cà phê hạt vàng Yellow Bourbon do chú chủ tự tay lựa từng hạt. Đây là kiểu chỗ người ta quay lại không phải vì trang trí, mà vì cách người chủ yêu thứ mình làm. Nếu thích quán có gu và bánh ngon, Chabon'te Cafe & Bakery cũng tự trồng và rang cà phê, cold brew được khách đi ngang nhớ mãi. The Green Garden hợp một buổi sáng chậm giữa cây xanh. Điều đáng nhớ ở đây thường không nằm trong menu.
Một điều ít người để ý: Nam Ban thuộc huyện Lâm Hà — cái tên ghép từ Lâm Đồng và Hà Nội, bởi mấy chục năm trước chính người Hà Nội vào đây khai khẩn và lập nghiệp. Vì vậy giọng nói, món ăn, nếp sống ở đây mang đậm chất Bắc. Bữa sáng phổ biến nhất là bún chả — có cả bún chả khô và bún chả nước, đều ngon đúng kiểu Hà Nội. Gần Thiền viện Linh Ẩn có quán bún cá Thảo Mến chuyên bún cá rô đồng và miến lươn, rất đáng thử.
Buổi trưa, Cơm Niêu Sen Việt ở khu Dốc Lạnh có cơm niêu và view thung lũng, hợp một bữa thong thả. Một địa chỉ khác dân địa phương hay ăn là quán cơm chiên gà xối mỡ, gà luộc nho nhỏ ngay mặt tiền đường 725, gần chợ Gia Lâm — từ tiệm thuốc góc chợ đi ngược về phía Gia Lâm một chút; cô chú chủ bán ở đây đã mấy chục năm, rất đáng thử. Và nếu có dịp, hãy thử một đĩa gà thả vườn nuôi bắp — món người địa phương hay đãi khách quý, da vàng, thịt chắc và ngọt khác hẳn gà thành phố.
Nếu trời đẹp, đây là lúc nên đi bộ. Không phải để xem đất, không phải để đầu tư — chỉ để nhìn cuộc sống ở đây vận hành thế nào. Ghé Thiền viện Linh Ẩn (trước là chùa Linh Ẩn (Linh Ẩn Tự), gần đây mới đổi tên thành thiền viện) — công trình lớn với tượng Phật cao, từ đây nhìn xuống thấy cả thác Voi và thung lũng. Chân thác Voi có lúc tạm đóng, nên ngắm từ trên là đẹp và an toàn nhất.
Muốn hiểu về cây cà phê, Tám Trình Coffee có view ngay sau lưng tượng Phật và thác Voi, quán đẹp, làm theo kiểu trải nghiệm tham quan vườn cà phê có bán vé như một khu du lịch nhỏ. Còn nếu muốn ngắm hoàng hôn phủ lên toàn cảnh Nam Ban, Dreamer's Garden nằm trên một ngọn đồi, đường lên hơi dốc nhưng đổi lại là tầm nhìn rộng và đẹp nhất vào cuối chiều, có cả homestay nếu muốn ở lại. Đây thường là lúc người ta bắt đầu hiểu vì sao có người rời thành phố để lên đây.
Nếu thích thiên nhiên hoang sơ, thác Bảy Tầng ở Đông Thanh là một trải nghiệm khác — không có đường lớn dẫn tới, phải lần theo dòng suối, hơi vất nhưng đổi lại là cảnh suối trong và rừng còn nguyên. Nên đi vào mùa khô và đi cùng người quen đường.
Còn nếu muốn một góc cắm trại nhìn xuống cả vùng, Up Base Camp — Lâm Hà Twilight nằm khá sâu, đường lên dốc cao, chủ yếu phục vụ các đoàn tour. Nhưng cá nhân lên tham quan, uống cà phê hay ăn mì gói ngắm cảnh vẫn được — và view ở đây thuộc loại đẹp nhất vùng.
Buổi tối ở Nam Ban khác Đà Lạt khá nhiều: ít ánh đèn hơn, ít quán mở khuya hơn. Nếu muốn ngồi lại cùng bạn bè hay gia đình, Nghiêng Cafe nằm ngay bên suối là một chỗ đẹp — có cầu treo, vườn rộng, trang trí có gu, anh chủ và nhân viên ai cũng dễ thương; nước pha chế ngon, bánh ngon, giá hợp lý. Muốn lai rai thì quán ốc Vy là chỗ đông và dễ ăn nhất — quán ốc hiếm hoi ở Nam Ban, cô chủ dễ thương, có ngồi trễ một chút thì chủ và nhân viên vẫn vui vẻ. Điều đó quý, vì ở Nam Ban ít quán ăn quán nhậu mở khuya.
Một điều nên biết về nếp sống ở đây: Nam Ban ít quán nhậu, vì phần lớn người ta mời bạn bè, người quen về nhà ăn uống. Bữa tối cũng sớm hơn thành phố — tầm 6 giờ là cả nhà đã ăn xong. Nên nếu muốn hẹn một người địa phương, hãy hẹn trước; chứ đợi người ta ăn no rồi mới rủ thì khó mà ngồi lâu được. Đây là phần của Nam Ban bạn chỉ cảm được khi ở lại, không phải khi lướt qua.
Nói thẳng một điều, để bạn khỏi kỳ vọng sai: Nam Ban không phải nơi du lịch nổi tiếng, và cũng không có nhiều điểm để đi chơi. Danh sách ở trên, đi thong thả, một ngày là gần hết.
Nhưng cái hồn của Nam Ban vốn không nằm ở chỗ có nhiều thứ để xem. Nó nằm ở một buổi sáng sương còn trên vườn cà phê, một ly cà phê chủ quán tự trồng, một bữa cơm có vị Bắc giữa cao nguyên, một buổi chiều ngồi nhìn thung lũng mà chẳng vội đi đâu. Nó là sự yên, sự chậm, và một cảm giác an lành mà những nơi đông khách đã đánh mất từ lâu.
Nếu bạn tới Nam Ban và thấy "ít chỗ chơi quá", có lẽ nơi này chưa hợp với bạn lúc này, và điều đó hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu một buổi chiều bình thường ở đây tự nhiên khiến bạn thở chậm lại, thì có thể bạn vừa hiểu vì sao có người lặng lẽ chọn ở lại. Đó là lúc một chuyến đi một ngày bắt đầu thành một điều gì đó lớn hơn.