Nam Ban hợp làm nhà vườn dưỡng già: 18–25°C quanh năm, nhịp chậm, chi phí sống khoảng 200 nghìn một người một ngày. Đất còn rẻ — nông nghiệp 1,7–2,8 triệu/m², thổ cư 3–4,5 triệu. Nhưng tiêu chí chọn đất dưỡng già khác hẳn mua để đầu tư. Bốn thứ phải có: gần trung tâm xã (chợ, trạm y tế), đường ô tô vào tận nơi, thế đất cao không trũng, và có hàng xóm. Bệnh viện gần nhất ở Đà Lạt hoặc Đinh Văn — chừng 45 phút. Một lô view đẹp trên đỉnh dốc, xa mọi thứ, là lựa chọn tệ cho người lớn tuổi — dù nó chụp ảnh rất đẹp.
Người tìm đất dưỡng già thường không phải người sẽ ở.
Thường là con — đang ở Sài Gòn, thấy ba mẹ sắp nghỉ hưu, muốn tìm một chỗ mát mẻ và yên tĩnh. Và người con đó lo những thứ ba mẹ không nói ra.
Khí hậu 18 đến 25 độ quanh năm. Không nóng, không lạnh buốt. Người lớn tuổi ở đây ngủ được, đi lại được, không phải bật máy lạnh hay lò sưởi.
Nhịp chậm. Sáng chợ họp sớm, tối đường yên.
Chi phí sống nhẹ. Khoảng 200 nghìn một người một ngày là đủ ăn uống, xăng xe, chi tiêu thường ngày. Rau ngoài chợ tươi và rẻ — đây là vùng trồng rau.
Và đất còn rẻ. Với số tiền mua một căn hộ nhỏ ở Sài Gòn, mua được một mảnh đất có sân, có cây, ở đây.
Người tìm đất dưỡng già hay nhắm quanh 1.000m². Đủ để có nhà, có sân, vài luống rau, vài gốc cây ăn trái. Không quá lớn để phải trông coi mệt.
Ở Nam Ban, 1.000m² đất nông nghiệp tầm 1,7 đến 2,8 triệu một mét — khoảng 2 đến 3 tỷ.
Nhưng đất nông nghiệp không xây nhà kiên cố được. Phải lên thổ cư, và tiền lên thổ cư tính theo ba mức — chỉ 72m² đầu được giảm nhiều nhất.
Cách nhiều nhà làm: tìm lô đã có sẵn phần thổ cư. Xây nhà trên phần đó, phần còn lại để vườn. Đỡ tốn tiền chuyển mục đích, và làm được ngay.
Đây là chỗ nhiều người chọn sai.
Mua đất để đầu tư thì tìm view đẹp, tìm tiềm năng tăng giá, tìm lô độc đáo.
Mua đất dưỡng già thì tìm bốn thứ khác:
Gần trung tâm xã. Gần chợ, gần trạm y tế, gần đường lớn. Người già không đi xa được, và khi cần gấp thì mỗi phút đều đáng kể.
Đường ô tô vào tận nơi. Không phải đường xe máy. Xe cấp cứu phải vào được, và phải vào được cả mùa mưa — tháng 5 đến tháng 11, đường đất đỏ lầy lội.
Thế đất cao, không trũng. Nam Ban là vùng đồi, gần như lô nào cũng dốc. Nhưng có lô dốc nhẹ, có lô dốc gắt. Và lô nằm chỗ trũng thì mùa mưa nước đọng. Người lớn tuổi leo dốc mỗi ngày là chuyện khác hẳn người trẻ.
Có hàng xóm. Đây là thứ quan trọng nhất mà ít ai tính. Ba mẹ ở một mình giữa đồi, con ở Sài Gòn — có chuyện gì thì ai biết. Nhà cạnh nhà là một lớp bảo vệ không cần trả tiền.
Lô đất chụp ảnh đẹp nhất thường là lô trên cao, nhìn xuống thung lũng, xa mọi thứ.
Với người trẻ về sống, đó là giấc mơ.
Với ba mẹ bảy mươi tuổi, đó là một buổi sáng leo dốc để ra chợ, một đêm mưa không đèn hàng xóm, và một cuộc gọi cấp cứu mà xe không vào tới nơi.
Không phải để dọa. Là để chọn đúng.
Trong xã có trạm y tế và phòng khám đa khoa. Đủ cho cảm sốt, khám định kỳ, tiêm chủng, huyết áp, tiểu đường — những thứ người già cần thường xuyên.
Cần bệnh viện thì hai hướng: lên Đà Lạt chừng 45 phút, hoặc xuống Đinh Văn — nơi có Trung tâm Y tế Lâm Hà và Bệnh viện Đa khoa Lâm Hà.
Bốn mươi lăm phút là con số phải cân nhắc, nhất là nhà có người bệnh nền.
Đó cũng là lý do nên chọn lô gần trục chính. Không phải để tiện đi chợ. Là để phòng lúc cần.
Chuyện này xảy ra thật, và không hiếm.
Mua đất, xây nhà, ở được một năm rồi bán, về lại thành phố. Không phải vì đất xấu. Vì người ở không hợp.
Ba lý do hay gặp nhất:
Không có ai để nói chuyện. Bạn bè cũ ở xa. Hàng xóm mới thì phải mất thời gian. Người già không dễ kết bạn mới như người trẻ.
Không có việc để làm. Ở thành phố còn đi bộ công viên, còn cà phê với bạn, còn chăm cháu. Lên đây, nếu không làm vườn, không có gì.
Xa con cháu. Đây là lý do nặng nhất. Nhiều ông bà chịu được mọi thứ, trừ chuyện tháng chỉ gặp con một lần.
Ba điều đó không sửa được bằng một mảnh đất đẹp hơn.
Người con hay quyết thay. Nhưng có ba câu nên hỏi thật:
Ba mẹ có muốn rời chỗ đang ở không? Bạn bè, hàng xóm, chỗ đi lễ, quán quen — người già gắn với những thứ đó sâu hơn người trẻ tưởng.
Ba mẹ có ở được một mình không? Con ở xa, tháng lên một lần. Còn hai mươi chín ngày kia.
Đã lên ở thử chưa? Vài tuần. Một mùa mưa. Đi chợ, uống cà phê, gặp hàng xóm.
Không mua ngay. Lên thuê ở thử một mùa.
Ba mẹ ở thử, con lên chơi vài lần. Nếu ba mẹ thích, mới tìm đất. Nếu không thích, mất tiền thuê vài tháng — rẻ hơn nhiều so với mua rồi bán lại.
Có nhà thì mua đất trước, xây nhà nhỏ, ba mẹ lên ở dần. Vừa ở vừa làm vườn. Cà phê, bơ, rau — người già ở đây có việc để làm, không ngồi không.
Nam Ban hợp với người về hưu. Chỉ là hợp với người muốn ở, không phải người bị đưa tới.
Hợp với người tìm khí hậu mát (18–25°C quanh năm) và nhịp chậm. Chi phí sống khoảng 200 nghìn một người một ngày. Trong xã có trạm y tế và phòng khám đa khoa; cần bệnh viện thì Đà Lạt hoặc Đinh Văn, chừng 45 phút.
Nhiều người nhắm quanh 1.000m² — đủ để có nhà, có sân, vài luống rau, vài gốc cây ăn trái, mà không quá lớn để trông coi mệt. Ở Nam Ban, 1.000m² đất nông nghiệp tầm 2–3 tỷ. Nhưng nên tìm lô đã có sẵn phần thổ cư — đỡ tốn tiền chuyển mục đích.
Bốn thứ: gần trung tâm xã (chợ, trạm y tế), đường ô tô vào tận nơi kể cả mùa mưa, thế đất cao không trũng, và có hàng xóm xung quanh. View đẹp mà xa và dốc là lựa chọn tệ cho người lớn tuổi — dù chụp ảnh rất đẹp.
Trong xã có trạm y tế và phòng khám đa khoa. Cần bệnh viện thì lên Đà Lạt (chừng 45 phút) hoặc xuống Đinh Văn — nơi có Trung tâm Y tế Lâm Hà và Bệnh viện Đa khoa Lâm Hà.
Tùy chỗ. Khu gần trung tâm, đông nhà, nhiều người qua lại thì yên hơn. Đất biệt lập giữa đồi thì đêm không đèn hàng xóm, có chuyện không ai biết. Nhà có người già nên chọn chỗ có hàng xóm, đừng chọn chỗ đẹp mà vắng.
Ba lý do hay gặp: không có ai để nói chuyện (bạn bè cũ ở xa, hàng xóm mới cần thời gian); không có việc để làm (nếu không làm vườn thì trống); và xa con cháu — lý do nặng nhất. Ba điều đó không sửa được bằng một mảnh đất đẹp hơn. Nên lên ở thử trước khi mua.
Nhiều nhà làm ngược lại: lên thuê ở thử một mùa trước, ba mẹ thấy hợp rồi mới mua. Mất tiền thuê vài tháng rẻ hơn nhiều so với mua rồi bán lại.
Đọc gì tiếp: