Có đất giáp rừng thông rồi thì tới đoạn dựng nhà. Và đây là lúc mấy thứ hồi đi xem thấy đẹp bắt đầu thành yêu cầu kỹ thuật.
Tán thông che nắng — nhưng cũng rụng lá quanh năm. Rừng chắn gió — nhưng cây cao ba chục mét thì gió lớn là chuyện phải nghĩ.
Không có gì đáng sợ. Chỉ là làm khác một chút so với dựng nhà giữa rẫy trống.
Chuyện chọn lô và đọc đất thì tôi đã kể ở bài mua đất giáp rừng thông. Bài này chỉ nói phần xây.
Khác ở chỗ có một thứ cao ba mươi mét đứng ngay cạnh, và nó sống.
Nhà giữa rẫy thì mọi thứ quanh nhà mình kiểm soát được. Cạnh rừng thì không — cây lớn thêm mỗi năm, lá rụng theo mùa, cành khô gãy khi gió, và mùa khô thì cả vạt đó là vật liệu dễ bắt lửa.
Nên thiết kế cạnh rừng có bốn thứ phải nghĩ mà chỗ khác không cần: đặt nhà chỗ nào, mái làm gì, móng tính rễ, và chừa trống bao nhiêu.
Bốn thứ đó tính từ lúc vẽ thì gần như không tốn thêm. Tính sau khi xây xong thì mới tốn.
Lấy chiều cao cây làm thước, không lấy cảm giác.
Thông trưởng thành cao ba mươi tới ba mươi lăm mét. Nghĩa là một cây đổ có thể với tới xa hơn nhiều so với hình dung khi đứng dưới gốc nhìn lên.
Nên nếu lô đủ rộng, lùi nhà vào là cách rẻ nhất và bền nhất. Không phải lùi cho đủ một con số nào — lùi được bao nhiêu thì lùi.
Lô hẹp không lùi được thì nhìn kỹ hơn: cây nào nghiêng về phía lô, cây nào gốc mục, cây nào đã có cành khô treo trên cao. Đặt nhà tránh hướng đó, và tránh cả hướng gió mạnh trong mùa.
Thông ở đây phần nhiều là dân trồng, nên còn một chuyện nữa: vạt thông có thể bị chặt khi chủ đổi ý. Hướng nhìn ra thông đừng lấy làm hướng chính duy nhất của căn nhà.
Còn một chuyện ít ai nghĩ: đừng đặt nhà ngay dưới tán. Nghe mát nhưng lá rụng thẳng xuống mái, ẩm quanh năm, rêu lên nhanh, và mùa gió thì cành rơi trúng.
Mái là chỗ chịu nhiều nhất, và cũng là chỗ dễ làm đúng nhất.
Độ dốc. Mái dốc thì lá kim tự trôi, mái thoải thì lá đọng lại thành lớp. Lớp đó giữ ẩm, làm mục vật liệu, và mùa khô thì nó nằm ngay trên đầu mình.
Máng nước. Lá kim nhỏ và nhiều, nghẹt máng rất nhanh. Nên làm máng dễ tháo dọn, hoặc có lưới chắn. Đừng làm loại phải bắc thang mới với tới.
Vật liệu. Tránh mái dễ bắt lửa và tránh vật liệu bị lá ẩm làm mục. Tôn hoặc ngói đều ổn hơn mấy loại lợp bằng vật liệu thực vật.
Hiên. Hiên rộng che tường khỏi mưa tạt, nhưng hiên bằng gỗ mà nằm sát rừng thì phải tính lại. Có người làm hiên khung thép rồi ốp gỗ mặt trong — nhìn vẫn ấm mà bên ngoài không phải gỗ.
Rễ thông ăn ngang khá xa, và đó là chuyện thật chứ không phải chi tiết cho vui.
Rễ len vào chân móng, làm nứt sân, đẩy gạch lát, và mấy năm sau mới lộ ra. Nên khi làm móng ở lô giáp rừng, hỏi thợ tính thêm phần này — không phức tạp, chỉ cần biết trước.
Đất dưới tán rừng cũng khác đất rẫy: nhiều mùn, giữ ẩm hơn, và có chỗ tơi xốp không đều. Đào lên rồi mới thấy, nên đừng chốt phương án móng trước khi đào thử.
Và nước. Lô cạnh rừng thường ở sườn dốc, nước mưa từ trên rừng chảy xuống mang theo lá. Rãnh thoát phải làm rộng hơn bình thường, vì lá kim làm nghẹt rãnh nhanh không kém gì làm nghẹt máng.
Ở Việt Nam, quy chuẩn phòng cháy quy định khoảng cách giữa nhà với nhà, không có con số cho khoảng cách nhà với rừng. Nên không ai đưa được một con số bắt buộc.
Nhưng nguyên tắc thì rõ, và nơi nào có rừng thông cũng làm giống nhau: chừa một dải trống quanh nhà.
Dải đó không trồng cây bụi sát tường, không để cỏ cao, không chất củi hay vật liệu dễ cháy cạnh nhà. Lá rụng trong dải đó thì dọn, đừng để tích thành lớp.
Rộng bao nhiêu thì tùy lô cho phép. Càng rộng càng tốt, nhưng có một dải hẹp còn hơn không có.
Và nếu lô đủ chỗ thì đặt bồn nước hoặc điểm lấy nước ở phía giáp rừng. Không phải để chữa cháy — mà để có sẵn khi cần tưới ẩm quanh nhà những hôm khô hanh nhất.
Bốn thứ trên là phần khác hẳn so với dựng nhà chỗ trống. Còn ba chuyện dưới đây thì lô nào cũng gặp, chỉ là cạnh rừng phải cân thêm một chút.
Câu này người ta hay hỏi vì cạnh rừng thì ai cũng muốn làm nhà gỗ cho hợp cảnh.
Làm được, nhưng nên biết mình đang chọn gì. Nhà gỗ cạnh rừng thì hai chuyện cộng lại: gỗ vốn nhạy ẩm, mà chỗ cạnh rừng thì ẩm hơn chỗ trống. Mối cũng nhiều hơn vì đất rừng có sẵn.
Cách nhiều người ở đây làm là trộn: phần thân và phần sát đất dùng vật liệu cứng, phần nhìn thấy — hiên, lam, trần — dùng gỗ. Nhìn vẫn ra nhà gỗ mà không phải lo phần chịu ẩm.
Chuyện chọn loại gỗ, so với thép tiền chế và panel thì tôi tách riêng ở bài về nhà gỗ thông.
Còn nếu chọn nhà gỗ thật thì phần kê cao, thoáng gầm, và mái hiên rộng càng phải làm cho tới.
Chọn xong vật liệu thì tới hai thứ phải kéo vào lô — điện và nước — và cả hai đều có chuyện riêng khi có cây cao đứng cạnh.
Hai chuyện, cả hai đều liên quan tới cây.
Đường điện đi qua tán. Dây kéo vào lô mà luồn qua cành thì mùa gió là chuyện. Kéo đường điện tránh tán cây, hoặc đi ngầm đoạn đó nếu được.
Nước thì tùy lô. Cạnh rừng không có nghĩa có nước sẵn. Chuyện nước ở đây tôi để riêng ở bài về nước, nhưng có một điểm đáng nói: giếng khoan gần rừng thì độ sâu và mạch nước có thể khác lô trống cạnh đó, nên đừng lấy giếng nhà hàng xóm làm chuẩn.
Ba việc, chia theo mùa cho dễ nhớ.
Trước mùa khô — dọn lá trên mái, thông máng, phát cỏ trong dải trống quanh nhà, dọn cành khô rơi trong vườn. Đây là đợt quan trọng nhất.
Trong mùa mưa — xem cây nào nghiêng thêm, cành nào gãy treo trên cao, rãnh thoát có nghẹt không.
Quanh năm — máng nước và mái. Lá kim rụng liên tục, không theo mùa nào cả.
Với căn cuối tuần thì mấy việc này phải có người làm, vì để ba tháng không ai lên thì đợt dọn sau nặng gấp mấy. Nhờ người trông là khoản nên tính vào ngay từ đầu.
Nghe thì nhiều việc. Nhưng ai ở rồi sẽ nói mấy thứ đó thành thói quen, mỗi lần làm chừng một buổi. Đổi lại là buổi sáng mở cửa ra thấy sương đọng trên tán thông — cái đó thì không mua được bằng gì khác.
Quy chuẩn phòng cháy của Việt Nam quy định khoảng cách giữa nhà với nhà, không có con số cho khoảng cách nhà với rừng. Cách tính thực tế là lấy chiều cao cây làm mốc — thông trưởng thành cao ba mươi tới ba mươi lăm mét — và lùi nhà vào được bao nhiêu thì lùi.
Nên chọn mái dốc để lá kim tự trôi, tránh vật liệu dễ bắt lửa và vật liệu bị lá ẩm làm mục. Máng nước nên làm loại dễ tháo dọn hoặc có lưới chắn, vì lá thông làm nghẹt rất nhanh.
Có. Rễ thông ăn ngang khá xa, có thể len vào chân móng, làm nứt sân và đẩy gạch lát sau vài năm. Nên nói với thợ từ lúc làm móng chứ đừng để phát hiện sau.
Làm được, nhưng cạnh rừng thì ẩm và mối đều nhiều hơn chỗ trống. Nhiều người chọn cách trộn: phần thân và phần sát đất dùng vật liệu cứng, phần nhìn thấy dùng gỗ.
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình quy định khoảng cách phòng cháy giữa các nhà và công trình, không quy định khoảng cách giữa nhà ở với rừng; nội dung trong bài là cách làm thực tế, không phải yêu cầu kỹ thuật bắt buộc. Trường hợp cụ thể phải hỏi tại xã và làm việc với đơn vị thiết kế.