Không phải một thứ, mà là một chuỗi.
Pháp lý xong. Thổ cư đã có. Ranh đã rõ. Đường vào đã làm. Mặt bằng đã san. Taluy đã kè. Có khi cả cảnh quan, cỏ, cây.
Mỗi phần đó là một khoản tiền và một khoảng thời gian. Cộng lại thành phần chênh so với một lô thô cạnh bên.

Nên câu hỏi không phải “sao lô này đắt vậy”, mà là “mình có muốn tự làm chừng đó việc không”.
Vì người mua đang trả tiền cho những việc mình không phải tự làm nữa.
Chuyện này khá công bằng. Người trước bỏ tiền, bỏ công, chịu rủi ro trong lúc làm, và bán lại kèm phần đó.
Cái cần cân là: phần chênh có tương xứng với công việc đã làm không, hay đang tính cả tiền cho cảnh quan mà mình chưa chắc cần.
Câu đáng hỏi không phải đắt hơn bao nhiêu, mà là phần chênh đó đang mua cho mình thứ gì.
Không tự động.
Phải xem thổ cư nằm ở đâu trong thửa, bao nhiêu mét, và hình thửa cho phép đặt nhà chỗ nào. Có lô thổ cư nằm đúng góc khó xây. Có lô thổ cư đủ số nhưng nằm sát đường, muốn lùi vào trong lại không được.
Và quan trọng nhất: mình có định xây không. Người mua để dành mười năm thì trả thêm cho thổ cư là trả trước cho thứ chưa dùng.
Chi phí và điều kiện chuyển thổ tôi ghi ở bài lên thổ cư.
Đất mới san, taluy mới kè, cỏ mới trồng — đẹp thật, nhưng cái nền thật bên dưới bị lấp mất rồi.
Nên lô đã làm đẹp thì tôi hỏi kỹ hơn chứ không phải ít hơn. San từ khi nào. Kè ai làm, làm năm nào. Mùa mưa vừa rồi có chỗ nào sụt không. Nước từ trên chảy về đâu sau khi san.
Lô thô thì nhìn là thấy. Lô đã làm thì phải hỏi. Hai kiểu xem khác nhau.

Khi phần hoàn thiện không tạo thêm công dụng cho đúng việc mình định làm.
Cảnh quan đẹp mà mình mua để dành thì cỏ vẫn mọc lại. Thổ cư sẵn mà mình chưa xây thì nó nằm đó. Đường bê tông đẹp mà mình một năm lên hai lần thì cũng vậy.
Đẹp không phải một loại pháp lý. Nó là một tiện nghi, và tiện nghi chỉ đáng tiền khi mình dùng tới.
Hợp với người bận, không có thời gian trông coi việc làm đất. Người ở xa. Người mua để ở hoặc lên cuối tuần dùng ngay. Người mua cho bố mẹ. Người mua lần đầu, chưa quen vùng, chưa biết thuê ai làm gì.
Chưa hợp với người muốn tự làm theo ý mình, và người tính lời từ chênh lệch — vì phần chênh đó đã nằm trong giá mua rồi.
Tôi trả thêm khi phần chênh đổi được ba thứ: thời gian, sự yên tâm, và việc dùng được ngay.
Ba thứ đó có giá thật, không phải chuyện cảm tính. Ai từng tự làm đường, tự san nền, tự chạy giấy tờ một lần rồi thì biết nó tốn gì.
Còn nếu mua rồi vẫn để đó vài năm, thì phần chênh đang trả cho thứ mình chưa dùng tới.
Ba kiểu lô trong ba số Brief này là cách gom lại từ những lô đã đi xem ở Nam Ban, không phải lô đang chào bán. Tôi không đại diện bên bán và không nhận hoa hồng. Điều kiện của từng thửa khác nhau — pháp lý, lối đi, quy hoạch, thế đất — nên bài không kết luận cho một thửa cụ thể; phải xem tận nơi và tra theo đúng thửa đó. Bài không nêu chi phí san nền, kè taluy hay làm đường vì chưa có số kiểm chứng được.