Hai bài trước tôi kể ở Lâm Đồng người ta kiếm sống bằng gì, rồi mỗi vùng làm ăn một kiểu ra sao. Đọc xong thì câu tiếp theo trong đầu ai cũng giống nhau: vậy tôi thì nên ở đâu?
Câu này tôi bị hỏi hoài. Và lần nào tôi cũng hỏi ngược lại một câu trước: anh lên đây để làm gì?
Không phải hỏi cho có đâu. Cùng một tỉnh thôi, mà người đi làm mỗi ngày với người làm vườn sẽ chọn hai chỗ khác hẳn nhau.
Không có nơi tốt nhất, chỉ có nơi hợp
Chọn chỗ sống tôi thấy hơi giống chọn giày. Đôi đắt nhất chưa chắc là đôi đi dễ chịu nhất. Vừa chân mình mới là chuyện.
Người thích phố chọn khác người thích vườn. Người còn đi làm mỗi ngày chọn khác người ngồi máy tính. Người muốn chỗ cuối tuần lại càng khác người tính lên ở hẳn.
Nên bài này tôi không xếp hạng vùng nào nhất. Tôi chia theo kiểu người, ai đọc cũng tự soi được mình thuộc nhóm nào.
Muốn tiện nghi, muốn nhịp phố thì nhìn đâu?
Nhóm này dễ chọn nhất.
Ăn uống, trường học, bệnh viện, dịch vụ, mua sắm — chỗ nào đã thành một hệ sinh thái đô thị thì chỗ đó thuận. Đà Lạt rõ nhất. Sáng uống cà phê, trưa đi làm, chiều có việc trong phố, tối ra ngoài ăn một vòng — Đà Lạt đủ cả.
Bảo Lộc là chuyện khác cùng nhóm: vẫn đô thị, nhưng nhịp chậm hơn, xung quanh là vùng cà phê chè. Tôi có xuống Bảo Lộc mấy lần, thấy nó dễ thở hơn về mặt đông đúc. Nhưng tôi không sống ngoài đó nên không dám nói thay người ở đó.
Chỗ cần cân: sống trong một đô thị du lịch thì chi phí cũng theo mặt bằng du lịch. Cái đó nên tính trước.
Muốn gần Đà Lạt mà vẫn rộng rãi thì sao?
Đây là một nhóm tôi gặp khá thường xuyên. Họ không hẳn muốn bỏ Đà Lạt. Họ chỉ không nhất thiết phải ở trong Đà Lạt.
Muốn miếng đất rộng hơn. Muốn có vườn. Muốn cuối tuần chạy xe về nhà. Muốn vẫn đi Đà Lạt được khi cần.
Lúc đó mấy vùng quanh Đà Lạt bắt đầu đáng nhìn: Tà Nung, Lạc Dương, Đức Trọng, Lâm Hà — trong đó có Nam Ban.
Nhưng phải nói ngay: "ven Đà Lạt" không phải một loại đất. Có nơi thiên về đô thị, có nơi thuần nông nghiệp, có nơi nhiều du lịch, có nơi dân thưa. Trên tin rao thì cùng ghi "ven Đà Lạt", mà cuộc sống bên trong khác nhau rất xa. Chuyện phân biệt mấy vùng đó tôi viết riêng ở bài đất gần Đà Lạt.
Còn ai đang tìm quanh Đà Lạt, thấy giá trong phố hơi căng rồi bắt đầu ngó ra ngoài, thì bài tìm đất Đà Lạt rồi dừng lại ở Nam Ban kể đúng cái hành trình đó.
Muốn làm vườn, sống bằng đất thì nhìn gì trước?
Chỗ này người từ thành phố lên hay nhầm. Thấy miếng đất rộng, view đẹp là nghĩ ngay tới chuyện lên làm vườn.
Mà làm vườn đâu phải mua đất xong trồng cây. Còn nước. Còn khí hậu. Còn loại đất. Còn đường vận chuyển. Còn nhân công. Còn giống. Còn đầu ra. Rồi quan trọng nhất — mình có biết làm không, hay định thuê người làm.
Mỗi vùng ở Lâm Đồng hợp một nhóm cây khác nhau, cái đó tôi kể trong bài mỗi vùng làm ăn một kiểu. Nên nếu tính sống bằng đất, đừng bắt đầu bằng câu "đất chỗ nào rẻ". Bắt đầu bằng: đất này làm được gì và bán cho ai.
Riêng ở Nam Ban trồng được gì, mùa nào ra sao, tôi viết ở đất Nam Ban trồng cây gì.
Muốn một căn nhỏ cuối tuần thì chọn thế nào?
Nhóm này có tiêu chí khác hẳn người mua để đầu tư, mà nhiều người lại dùng chung một danh sách nên hay lệch.
Người đầu tư nhìn pháp lý, thanh khoản, hạ tầng, khả năng tăng giá. Người mua để cuối tuần về ở lại hỏi mấy câu đời hơn: sáng có yên không, đường vào có dễ không, mưa xuống có ra được không, tối có gì ăn gần đó không, có hàng xóm không, sáng mở cửa có muốn ngồi ngoài hiên không.
Hai người cùng xem một miếng đất có thể ra hai kết luận trái ngược. Cả hai đều đúng, chỉ là đang hỏi hai câu khác nhau.
Còn một chuyện hay bị bỏ qua: quãng đường. Cái nhà cuối tuần mà mỗi lần lên phải mất nửa ngày chạy xe thì chưa chắc còn là nhà cuối tuần. Nó dễ thành cái nhà mình thương mà ít khi ghé.
Tính lên ở hẳn thì bắt đầu từ đâu?
Tôi sẽ không chọn đất trước. Tôi chọn đời sống trước.
Mình kiếm tiền ở đâu. Con học ở đâu. Bệnh viện nào gần. Cha mẹ có lên cùng không. Một tuần phải xuống phố mấy lần. Muốn làm vườn hay chỉ muốn có vườn. Muốn ở một mình hay muốn có xóm giềng.
Trả lời xong mấy câu đó thì vùng tự khoanh lại còn vài chỗ. Lúc đó mới đi xem đất.
Chứ mua miếng đất đẹp trước rồi mới ngồi nghĩ "ủa mình sống ở đây bằng gì" thì hơi ngược. Chuyện chuyển vùng cụ thể ra sao — trường, chợ, y tế, mạng, việc làm — tôi kể riêng ở bài chuyển lên Nam Ban sống.
Còn tôi thì sao?
Tôi ở Nam Ban rồi nên câu này hơi thiên vị, nhưng tôi kể thật lý do.
Tôi cần một chỗ đủ gần Đà Lạt để dùng Đà Lạt như một tiện ích — cần gì thì chạy lên, 25km qua đèo Tà Nung, chừng 45 phút. Nhưng tôi không muốn sống trong nhịp du lịch. Tôi muốn chỗ nào vẫn có vườn, vẫn có người làm ăn thật, sáng mở cửa thấy cây.
Nam Ban vừa đúng mấy điều đó với tôi. Nó không phải Đà Lạt thu nhỏ, và tôi cũng không nghĩ nên cố biến nó thành vậy. Nó có nhịp riêng.
Nhưng nó không phải nơi tốt nhất. Nó là nơi tôi thấy mình sống được. Người khác hợp một vùng khác là chuyện bình thường — Lâm Đồng rộng lắm, không cần ép cả tỉnh vào một câu trả lời. Ai muốn thử soi xem mình có hợp không thì đọc Nam Ban có hợp với bạn không.
Trước khi quyết, tôi hay khuyên đi ba lần
Đừng xem một buổi rồi quyết.
Lần đầu đi xem vùng — chạy một vòng, nhìn chợ, nhìn đường, nhìn nhà dân, ngồi quán cà phê một buổi.
Lần hai đi xem đời sống — ở lại nếu được. Nghe tiếng buổi tối, sáng mở cửa nhìn ra, xem mình có chịu được cái nhịp này không.
Lần ba mới xem đất.
Nhiều câu hỏi tự trả lời rất nhanh khi mình đứng ngay trên đó, thay vì ngồi dưới phố coi ảnh. Chuyện ở thử sao cho ra chuyện tôi viết kỹ ở ở thử Nam Ban trước khi mua đất. Còn khi đã tới lúc nhìn một lô cụ thể thì có những thứ nên xem trước khi xuống tiền.
Anh em muốn hỏi thì hỏi gì?
Tôi ở Nam Ban nên những câu về Nam Ban tôi trả lời dễ hơn mấy vùng khác.
Ai đang cân giữa vài vùng thì cứ hỏi thẳng, hỏi câu cụ thể. Khu này mùa mưa đi vào thế nào. Chỗ kia sống ra sao. Đi Đà Lạt mất bao lâu thật. Có nên lên ở thử vài bữa trước không.
Chuyện tôi biết thì tôi nói. Chuyện chưa biết thì tôi nói là chưa biết, rồi đi hỏi lại. Không việc gì phải làm ra vẻ biết hết một tỉnh rộng thế này.
Đất thì xem trên mạng cũng được. Còn sống ở đâu thì nên hỏi người đang sống ở đó.
Câu hỏi thường gặp
Lên Lâm Đồng nên sống ở đâu?
Tùy mục đích. Người cần nhịp đô thị và dịch vụ đầy đủ thường chọn Đà Lạt hoặc Bảo Lộc. Người muốn có vườn, có đất rộng mà vẫn gần Đà Lạt thì nhìn các vùng ven như Tà Nung, Lạc Dương, Đức Trọng, Lâm Hà. Người sống bằng nông nghiệp nên chọn theo vùng sản xuất phù hợp với cây mình định trồng. Nên đi thực tế vài vùng và ở thử trước khi quyết.
Chuyển lên Lâm Đồng sống nên bắt đầu từ đâu?
Nên bắt đầu từ đời sống chứ không phải từ đất: mình kiếm tiền bằng gì, con học ở đâu, bao lâu phải xuống phố một lần, cần gần bệnh viện tới mức nào. Trả lời xong mới khoanh vùng, rồi mới đi xem đất.
Vùng ven Đà Lạt gồm những nơi nào?
Thường được nhắc tới là Tà Nung, Lạc Dương, Đức Trọng, Lâm Hà — trong đó có Nam Ban. Mỗi nơi khác nhau khá nhiều về khoảng cách, địa hình, dân cư và nghề chính, nên không nên xem "ven Đà Lạt" như một loại đất giống nhau.
Mua đất Lâm Đồng để ở và để đầu tư khác nhau thế nào?
Khác khá nhiều. Người mua để ở ưu tiên đường đi, nước, dịch vụ xung quanh và khả năng sử dụng thực tế. Người đầu tư nhìn thêm pháp lý, thanh khoản, quy hoạch, hạ tầng và tệp người mua sau này. Dùng chung một danh sách tiêu chí cho hai mục đích thường dẫn tới quyết định lệch.
Nam Ban nằm ở đâu và cách Đà Lạt bao xa?
Nam Ban thuộc xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, cách Đà Lạt khoảng 25km qua đèo Tà Nung, chạy xe chừng 45 phút.
Nên đi xem đất mấy lần trước khi quyết?
Nên đi ít nhất ba lần với ba mục đích khác nhau: lần đầu xem vùng, lần hai xem đời sống và nếu được thì ở lại, lần ba mới xem lô đất cụ thể. Xem một buổi rồi quyết thường bỏ sót những thứ chỉ nhận ra khi ở lại.