Người mới lên hay hỏi: "Ở đây có hồ nào đẹp không anh, kiểu ra ngồi cà phê ngắm nước ấy?"
Câu trả lời hơi cụt hứng: hồ thì có mấy cái, mà không cái nào có quán cà phê ngồi ngắm.
Nhưng nếu đang tìm đất thì mấy cái hồ này đáng biết hơn là để ngắm — vì chúng đã thành mốc để người ta gọi tên khu.
Những cái có tên rõ trong hồ sơ: hồ Ba Đình, hồ Bãi Công Thượng, hồ Bãi Công Hạ, hồ Từ Liêm — đây là nhóm nằm trong danh mục nguồn nước của tỉnh.
Thêm hồ Thanh Trì 1, hồ Thanh Trì 2 và hồ Thanh Hà ở khu Đông Thanh cũ, cùng hồ chứa nước Đông Thanh. Bốn cái này trước thuộc xã Đông Thanh, giờ cùng nằm trong xã Nam Ban Lâm Hà sau khi thị trấn Nam Ban cũ gộp với Đông Thanh, Mê Linh, Gia Lâm.
Xã còn có đập Cam Ly Thượng và thác Bảy Tầng.
Nói trước cho sòng phẳng: đây không phải danh sách đầy đủ mặt nước ở Nam Ban. Ngoài mấy cái có tên trên, vùng này còn khá nhiều hồ nhỏ và ao chứa không có tên riêng — hồ tưới của một vườn, ao trữ nước mùa khô, cái đập nhỏ mấy nhà chung nhau đắp. Loại đó không nằm trong danh mục nào cả.
Nên nếu ai chỉ một chỗ có nước mà mình không thấy tên trong bài, cũng bình thường. Ở đây nhiều mặt nước không có tên hơn là có.
Và một chuyện nhỏ nhưng hay vấp: tìm hồ ở Nam Ban mà chỉ gõ tên mới thì thiếu. Nhiều cái vẫn được gọi theo địa danh cũ.
Cái tên dễ gặp nhất khi tìm đất Nam Ban có hồ.
Hồ chứa hai tầng, cách chợ Thăng Long chừng 1,7 km đường bê tông, quanh hồ là vườn cà phê. Từ 2025 có villa xây lên khá nhiều, nên đất khu này thành một nhóm giá riêng và tin rao hay lấy Bãi Công làm mốc.
Đi xem đất gần Bãi Công thì đừng đứng ngoài đường nhìn xuống rồi gật. Vào tận trong, đứng đúng chỗ định dựng nhà, nhìn xem mặt nước nằm đâu và phía trước đang là gì.
Có hồ trước mặt là một chuyện. Có một khoảng sân ngồi uống cà phê nhìn được hồ lại là chuyện khác.
Chi tiết về hồ này tôi để riêng.
Trong khu dân cư Từ Liêm, cách trục ĐT.725 chừng 700 m, đường vào thuận tiện.
Hồ nằm lọt trong một khu đã có sẵn đời sống: trường tiểu học Từ Liêm, trường THCS Từ Liêm, nhà dân, vườn, và một làng nghề đan cót ở Từ Liêm 2. Nghĩa là nó nằm trong mạng đường của xóm, không phải chỗ phải đi xuyên rẫy mới tới.
Hồ nhỏ. Nhưng khu quanh nó có trường, có nhà, có nghề — khác hẳn kiểu hồ giữa đồi vắng.
Người muốn ở tiện thì hợp. Người muốn thật riêng tư thì nên cân.
Một hồ, hai tên.
Trong danh mục nguồn nước của tỉnh nó là hồ Ba Đình. Dân ở đây và báo chí thì gọi hồ Tròn.
Cả hai đều đúng, chỉ khác chỗ dùng. Tra hồ sơ thì gõ Ba Đình. Hỏi đường thì hỏi hồ Tròn — hỏi Ba Đình có khi người ta ngẩn ra mất mấy giây.
Cái tên Ba Đình cũng không phải đặt cho kêu. Nam Ban có Ba Đình, Đống Đa, Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm, Đông Anh — dấu vết của những người Hà Nội vào mở đất năm 1976. Chỗ này còn là Di tích Thanh niên xung phong tiền trạm Hà Nội.
Nên hồ Tròn đáng ghé không phải vì cảnh, mà vì nó giải thích được cái tên của cả vùng.
Thanh Trì là địa danh thuộc Đông Thanh cũ, nay trong xã Nam Ban.
Chỗ này thật ra có hai hồ — Thanh Trì 1 và Thanh Trì 2. Nhiều người không biết, nên nghe "view hồ Thanh Trì" xong về nhà mở bản đồ mới ngớ ra không rõ là hồ nào, cách bao xa.
Hỏi cho rõ ngay lúc đứng đó thì đỡ hơn nhiều. Chuyện hai hồ tôi kể kỹ ở bài riêng.
Gần đó còn hồ Thanh Hà, cái này tôi chưa đi kỹ nên chưa kể được gì.
Khác hẳn về cấp độ.
Đây là công trình hồ chứa lớn, thiết kế lòng hồ khoảng 25,3 ha, làm để tưới cho khoảng 700 ha và cấp nước sinh hoạt cho chừng 7.500 hộ. Không phải hồ tưới của một xóm.
Nhưng công trình đang tạm dừng từ tháng 7/2023 sau sự cố sạt trượt, và việc xử lý kéo dài tới giờ.
Nên khi tìm "hồ Đông Thanh" thì tách hai chuyện: mặt nước trên bản đồ, và tình trạng thật của dự án. Ảnh chụp đẹp chỉ là bước đầu — chuyện dài hơn tôi kể riêng.
Không có chỗ nào làm sẵn cho khách. Không cổng, không bãi xe, không quán.
Vì mấy cái hồ này sinh ra để tưới, không phải để ngắm. Chúng nằm lẫn trong đời sống: một bên mặt nước, một bên cà phê, nhà dân, đường bê tông, vườn đang sản xuất.
Cái đẹp thì có thật — sáng sương đọng trên mặt nước, chiều nắng xiên xuống, gió qua chỗ có nước mát hơn hẳn. Nhưng đó là cái đẹp tự nó có, không ai dựng, cũng không ai bán vé.
Muốn đi một vòng cho biết thì Bãi Công tiện nhất, đường bê tông vào tận nơi. Mấy cái kia hỏi người trong xóm nhanh hơn mở bản đồ.
Bỏ hai chữ "view hồ" ra khỏi đầu trước. Rồi nhìn bốn thứ.
Đứng đúng vị trí lô đất. Không đứng ngoài đường nhìn chếch qua. Thấy gì thì đó là view thật.
Nhìn khoảng trống giữa đất và hồ. Hôm nay là vườn, mai có thể là nhà hai tầng. Đất trống trước mặt thì hỏi luôn của ai, có định xây không.
Nhìn đường và cao độ. Mùa khô đi được chưa nói hết. Mùa mưa mới biết đường vào và nước chảy lối nào. Hồ thủy lợi thì mực nước còn lên xuống theo mùa — ảnh cuối mùa mưa với ảnh tháng Ba như hai chỗ.
Nhìn thứ không nằm trong bức ảnh. Điện, nước, ranh, hàng xóm, lối đi. Và nếu lô sát mép nước thì hỏi rõ phạm vi bảo vệ công trình tới đâu — hỏi ở xã là biết.
Rồi tự hỏi một câu hơi khó: bỏ hai chữ "view hồ" khỏi tin rao, lô này còn đáng xem không?
Trả lời vẫn có thì ổn. Mình đang mua một mảnh đất có mặt nước bên cạnh, không phải mua một cái view rồi mới đi tìm đất.
Cùng một cái hồ, ba người nhìn ra ba thứ khác nhau.
Muốn mặt nước rộng, có hàng xóm làm nhà đẹp sẵn — Bãi Công.
Muốn ở tiện, gần trường gần chợ, hồ là phần thêm — Từ Liêm hoặc Thanh Trì.
Muốn hiểu vì sao Nam Ban có tên phố Hà Nội — hồ Tròn.
Mua đất làm vườn lấy dòng tiền — thật ra không cần view hồ. Đất đỏ ở đây chỗ nào cũng trồng được, và không có hồ thì rẻ hơn.
Đi hết một vòng rồi mới biết mình hợp cái nào. Thường không phải cái mình nghĩ lúc ngồi nhà xem ảnh.
Những hồ có tên trong hồ sơ gồm hồ Ba Đình (dân gọi hồ Tròn), hồ Bãi Công Thượng, hồ Bãi Công Hạ, hồ Từ Liêm, hồ Thanh Trì 1, hồ Thanh Trì 2, hồ Thanh Hà và hồ chứa nước Đông Thanh. Xã còn có đập Cam Ly Thượng và thác Bảy Tầng. Đây không phải danh sách đầy đủ mọi ao hồ trong xã. Ngoài ra vùng này còn nhiều hồ nhỏ, ao chứa nước tưới không có tên riêng và không nằm trong danh mục nào.
Hồ chứa nước Đông Thanh, với lòng hồ khoảng 25,3 ha theo thiết kế. Sau đó là hồ Bãi Công, gồm hai tầng hồ Thượng và hồ Hạ.
Đây đều là công trình thủy lợi, không phải hồ du lịch, không có dịch vụ và không có khu vực dành cho khách. Hồ chứa cũng có phạm vi bảo vệ công trình riêng.
Tên các hồ theo danh mục nguồn nước nội tỉnh và danh mục hồ, ao, đầm không được san lấp của tỉnh Lâm Đồng, cùng thông tin của xã Nam Ban Lâm Hà. Các danh mục này lập theo địa giới trước sắp xếp 2025 nên bài gom lại theo địa bàn hiện nay. Diện tích từng hồ để ở bài riêng, vì một số hồ có văn bản ghi khác nhau.